İcra ve İflas Hukuku
Alacağın tahsili, ilamlı ve ilamsız icra takibi, itirazın iptali, konkordato ve iflas süreçleri.
Bir alacağın varlığını ispat etmek ile onu fiilen tahsil etmek çok farklı işlerdir. İcra hukuku, elinde haklı bir alacağı bulunan kişinin bunu devlet gücüyle tahsil etmesini sağlayan usul kurallarından oluşur. Bu alanda süreler günlerle ölçülür ve kaçırılan bir gün, çoğu zaman alacağın tamamını riske atar.
İcra takibinde en pahalı hata, ödeme emrine süresinde itiraz etmemek ya da haksız bir itirazda ısrar etmektir: birincisi borcu kesinleştirir, ikincisi %20 icra inkâr tazminatı doğurur.
Takip türleri ve süreler
Hangi takip yolunun seçileceği, elinizdeki belgeye ve alacağın niteliğine bağlıdır. Yanlış yol seçimi takibin iptaliyle sonuçlanabilir.
| Takip türü | Gerekli belge | Ödeme süresi | İtiraz süresi |
|---|---|---|---|
| İlamsız (genel haciz) | Belge şartı yok | 7 gün | 7 gün — icra dairesine, takibi durdurur |
| Kambiyo senetlerine mahsus | Çek, bono, poliçe | 10 gün | 5 gün — icra mahkemesine, takibi kendiliğinden durdurmaz |
| İlamlı icra | Mahkeme ilamı veya ilam niteliğinde belge | İcra emri 7 gün | İtiraz yok; şikâyet ve icranın geri bırakılması |
| Rehnin paraya çevrilmesi | İpotek veya rehin | 30 gün | 7 gün (ödeme emri hâlinde) |
| Kiralananın tahliyesi | Kira sözleşmesi | 30 gün (konut/çatılı işyeri) | 7 gün |
İki nokta özellikle önemlidir. Birincisi, kambiyo takibinde itiraz süresi beş gündür ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; takibin durması için icra mahkemesinden ayrıca karar alınması gerekir. İkincisi, kusuru olmaksızın süresinde itiraz edemeyen borçlu, engelin kalkmasından itibaren üç gün içinde gecikmiş itirazda bulunabilir.
Takip kesinleştikten sonra haciz isteme süresi bir yıldır. Bu süre içinde haciz istenmezse dosya işlemden kalkar; yenileme talebiyle canlandırılabilir ancak yeniden tebligat gerekir.
İtiraz üzerine izlenecek yollar
Borçlu ödeme emrine itiraz ettiğinde takip durur. Alacaklının önünde iki yol vardır ve bunların süreleri ile görevli mahkemeleri farklıdır:
| Yol | Mahkeme | Süre | Ne zaman tercih edilir |
|---|---|---|---|
| İtirazın iptali davası | Genel mahkeme | 1 yıl | Elde İİK 68 anlamında belge yoksa; tanık dâhil her delil kullanılabilir |
| İtirazın kaldırılması | İcra mahkemesi | 6 ay | İmzası ikrar edilmiş senet, noter belgesi gibi güçlü belge varsa; daha hızlıdır |
Her iki yolda da alacaklı haklı çıkarsa, talebi üzerine borçlu aleyhine alacağın %20'sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilir. Bunun için alacağın likit olması ve itirazın haksız olması gerekir. Tersi de mümkündür: dava reddedilir ve alacaklının kötüniyetle takip yaptığı anlaşılırsa, bu kez alacaklı aleyhine aynı oranda tazminata karar verilir.
Borçlu tarafında ise menfi tespit davası vardır. Takipten önce açılırsa alacağın %15'inden az olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulması istenebilir; takipten sonra açılırsa takip durmaz, ancak icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi için tedbir alınabilir. Borç ödendikten sonra ise istirdat davası gündeme gelir ve bu dava ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Haciz: neler haczedilebilir, neler haczedilemez
Maaş ve ücret haczinde kural, gelirin en fazla dörtte birinin haczedilebilmesidir. Ancak haczedilecek miktar, borçlu ve ailesinin geçimi için icra müdürünce takdir edilecek tutardan az olamaz. Nafaka alacakları bu sınırın dışındadır ve maaştan öncelikle kesilir.
Borçlu, haciz konulmadan önce maaşının dörtte birinden fazlasının haczine muvafakat edemez; böyle bir muvafakat geçersizdir. Haciz konulduktan sonra verilen muvafakat ise geçerlidir. Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez; istisnaları nafaka borçları, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun kendi alacakları ve borçlunun haciz sırasında veya sonrasında verdiği muvafakattir.
Haczedilemeyen mal ve hakların başlıcaları şunlardır: borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli araç ve gereçler; borçlu ile aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için gerekli ev eşyası ve birer adet buzdolabı, çamaşır makinesi, televizyon ve bilgisayar; iki aylık yiyecek ve yakacak; öğrenci bursları; vücut veya sağlık zararı nedeniyle ödenen tazminatlar ile manevi tazminat.
Haczedilmezlik şikâyeti, haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür.
Satış süreci ve ihalenin feshi
Sık karşılaşılan bir yanlış bilgiyi düzeltmek gerekir: satış talebi süresi artık taşınırda altı ay, taşınmazda bir yıl değildir. 30 Kasım 2021'den itibaren her ikisi de bir yıldır ve bu süre içinde yalnızca alacaklı değil borçlu da satış isteyebilir. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin yatırılması zorunludur; yatırılmazsa talep yapılmamış sayılır ve süre geçerse haciz kalkar.
Kıymet takdirine itiraz süresi, raporun tebliğinden itibaren yedi gündür. Takdirin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden kıymet takdiri istenemez.
Tüm açık artırmalar UYAP elektronik satış portalı üzerinden yapılır. Teklif verme süresi yedi gündür; teminat, muhammen kıymetin %10'udur. Birinci artırmada teklifin muhammen bedelin %50'sini ve rüçhanlı alacaklar ile satış giderlerini geçmesi gerekir. Borçlu ayrıca, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde talep ederek malını kendisi rızaen satma imkânından yararlanabilir; bu durumda satış bedeli, kıymet takdirinin %90'ı ile öncelikli alacaklar ve masrafların toplamından az olamaz.
İhalenin feshi talebi, ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. İhaleden haberdar olmayan ilgililer bakımından süre öğrenme tarihinden başlar, ancak her hâlde ihale tarihinden itibaren bir yılı geçemez. Talebin reddi hâlinde, talep eden aleyhine ihale bedelinin %10'u oranında para cezasına hükmedilir — bu nedenle fesih talebi ciddi bir sebebe dayanmalıdır.
Mal kaçırmaya karşı: istihkak ve tasarrufun iptali
Borçlunun mallarını üçüncü kişiler üzerine geçirmesi, uygulamada en sık karşılaşılan tahsil engelidir. Buna karşı iki araç vardır.
İstihkak davası, haczedilen mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet iddiasında bulunması hâlinde gündeme gelir. Mal borçlunun elindeyse ilgililere yedi gün içinde dava açma süresi verilir; mal üçüncü kişinin elindeyse bu kez alacaklıya yedi gün süre verilir ve bu sürede dava açılmazsa haciz kalkar. Borçlu ile üçüncü kişi arasındaki aile veya ortaklık ilişkisi, Yargıtay uygulamasında muvazaa karinesi oluşturur.
Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı devirleri alacaklı bakımından hükümsüz kılar. Tasarruf geçersiz hâle gelmez; alacaklı, malı üçüncü kişinin elindeyken haczettirip sattırabilir. Dava için üç şart aranır: elde kesin veya geçici aciz vesikası bulunması, kesinleşmiş bir icra takibi ve tasarrufun alacağın doğumundan sonra yapılmış olması.
- İvazsız tasarruflar — Hacizden geriye doğru iki yıl içinde yapılan bağışlamalar ile üçüncü dereceye kadar hısımlar arasındaki tasarruflar.
- Aciz hâlindeki tasarruflar — Geriye doğru bir yıl içinde yapılan rehin verme, para dışı ödeme veya vadesi gelmemiş borcun ödenmesi.
- Zarar verme kastıyla yapılan tasarruflar — Karşı tarafın durumu bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde, geriye doğru beş yıl içindeki tasarruflar.
Davanın hak düşürücü süresi, tasarruf tarihinden itibaren beş yıldır ve mahkemece resen dikkate alınır.
Konkordato ve iflas
Borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesiyle karşılaşan borçlular için konkordato, faaliyeti sürdürerek borçları yeniden yapılandırma imkânı sunar.
Mahkeme önce üç aylık geçici mühlet verir; bu süre iki aya kadar uzatılabilir. Ardından bir yıllık kesin mühlet verilir ve güç durumlarda altı ay daha uzatılabilir. Mühlet süresince borçlu aleyhine takip yapılamaz, başlamış takipler durur ve imtiyazsız alacaklar için faiz işlemez. İmtiyazlı alacaklar (işçi alacakları, nafaka) ile rehinli alacaklar bakımından istisnalar vardır.
Başvuruda konkordato ön projesi, malvarlığı belgeleri, alacaklı listesi ve karşılaştırma tablosu sunulur. 2023'te yapılan değişiklikle, bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanan makul güvence raporu artık yalnızca bağımsız denetime tabi şirketler için zorunludur; bu, küçük ölçekli işletmeler bakımından önemli bir kolaylıktır.
Konkordatonun kabulü için alacaklılar toplantısında iki nisaptan biri sağlanmalıdır: kaydedilmiş alacaklıların yarısını aşan çoğunluk ve alacakların yarısını aşan çoğunluk; ya da alacaklıların dörtte birini aşan çoğunluk ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk.
İflasın ertelenmesi kurumu 2018'de yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün mali güçlük içindeki şirketler için tek yeniden yapılandırma yolu konkordatodur. İflas ise takipli (genel iflas veya kambiyo senetlerine mahsus) ya da takipsiz olarak istenebilir; iflas kararıyla iflas masası oluşur ve tasfiye yapılır.
Sunduğumuz hizmetler
- İlamlı ve ilamsız icra takiplerinin başlatılması ve yürütülmesi
- Kambiyo senetlerine (çek, bono, poliçe) mahsus takipler
- İtirazın iptali, itirazın kaldırılması ve menfi tespit davaları
- Haciz, muhafaza ve satış işlemlerinin takibi; ihalenin feshi davaları
- İstihkak ve tasarrufun iptali davaları
- Borçlu vekilliği: haczedilmezlik şikâyeti, taksitlendirme ve yapılandırma müzakereleri
- Rehnin paraya çevrilmesi ve ipoteğin fekki süreçleri
- Konkordato başvurusu, mühlet süreci ve alacaklı temsili
- İflas davaları ve iflas masasına alacak kaydı
- İcra ceza mahkemesinde taahhüdü ihlal ve nafaka yükümlülüğünü ihlal şikâyetleri