Yabancılar Hukuku
Oturma ve çalışma izni, vatandaşlık başvuruları, sınır dışı kararlarına itiraz ve uluslararası koruma.
Türkiye'de yaşamak, çalışmak veya yatırım yapmak isteyen yabancılar için idari süreçler son yıllarda belirgin biçimde sıkılaşmıştır. İkamet izni başvurusunun reddi, sınır dışı kararı ya da giriş yasağı gibi işlemlerde itiraz süreleri çok kısadır ve bir kısmında verilen karar kesindir. Bu nedenle ilk başvurunun doğru hazırlanması, sonradan yapılacak itirazlardan çok daha etkilidir.
Sınır dışı kararına itiraz süresi yalnızca yedi gündür ve idare mahkemesinin vereceği karar kesindir. Bu alanda kaçırılan bir hafta, telafisi olmayan bir sonuç doğurur.
İkamet izni türleri
| Tür | Azami süre | Öne çıkan şart |
|---|---|---|
| Kısa dönem | 2 yıl (yatırımcılarda 5 yıl) | Turizm, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, tedavi, kurs |
| Aile | 3 yıl (destekleyicinin izin süresini aşamaz) | Destekleyicinin yeterli geliri ve en az bir yıllık ikamet izni |
| Öğrenci | Program süresi kadar | Aktif öğrencilik; sınırlı çalışma hakkı |
| Uzun dönem | Süresiz | Kesintisiz sekiz yıl ikamet, sosyal yardım almamak, yeterli gelir ve sağlık sigortası |
| İnsani | Birer yıl | Valilik takdiri ve Bakanlık onayı; diğer şartlar aranmaz |
Son yıllarda turizm amaçlı kısa dönem ikamet izinlerinde belirgin bir sıkılaşma yaşanmaktadır: ilk başvurularda genellikle daha kısa süreler verilmekte, kira sözleşmesinin noter onaylı olması ve adres beyanının doğrulanması aranmaktadır.
Kapalı mahalle uygulaması ayrı bir engel oluşturur. Yabancı nüfus oranı belirli bir eşiği aşan mahallelerde yeni ikamet izni verilmez; bu eşik 2022'de düşürülmüş ve kapalı mahalle sayısı sürekli genişlemiştir. Liste dinamiktir ve başvuru öncesinde güncel hâlinin kontrol edilmesi gerekir. Uygulama esas olarak kısa dönem başvurularını etkiler; uzun dönem, insani izinler ile Türk vatandaşının eşi veya çocuğu olarak yapılan aile ikameti başvuruları kural olarak bundan etkilenmez.
Çalışma izni ve Turkuaz Kart
Çalışma izni başvurusunu işveren yapar; yabancı tek başına başvuramaz. Yabancının en az altı ay süreli geçerli ikamet izni varsa başvuru yurt içinden yapılabilir; aksi hâlde yabancı bulunduğu ülkedeki Türk temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar ve işveren on iş günü içinde başvuruyu tamamlar.
Süreler kademelidir: ilk izin en fazla bir yıl, birinci uzatma en fazla iki yıl, sonraki uzatmalar en fazla üç yıl. Uzun dönem ikamet izni ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunanlar süresiz çalışma izni için başvurabilir; ancak bu bir hak değil, takdire bağlı bir imkândır.
Başvurunun değerlendirilmesinde işverene ilişkin ölçütler aranır: her yabancı için belirli sayıda Türk vatandaşı istihdamı, asgari sermaye veya ciro düzeyi ve yabancıya ödenecek ücretin görev niteliğine göre asgari ücretin belirli bir katının altında olmaması.
Turkuaz Kart, nitelikli işgücü, nitelikli yatırımcı, bilim insanı ve stratejik öneme sahip yabancılara verilir; süresiz çalışma ve ikamet hakkı sağlar. İlk üç yıl geçiş süresidir; bu sürede sorun çıkmazsa kart süresiz hâle gelir. Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları da ikamet hakkı kazanır.
Türk vatandaşlığı
İstisnai yoldan (yatırım yoluyla) vatandaşlık, en çok başvurulan seçenektir. Aranan yatırım tutarları şunlardır:
| Yatırım türü | Tutar | Şart |
|---|---|---|
| Taşınmaz | 400.000 ABD doları | Üç yıl satılmayacağına dair tapuya şerh |
| Sabit sermaye yatırımı | 500.000 ABD doları | Bakanlık tespiti |
| Banka mevduatı | 500.000 ABD doları | Üç yıl tutma |
| Devlet borçlanma araçları | 500.000 ABD doları | Üç yıl tutma |
| Yatırım fonu katılma payı | 500.000 ABD doları | Üç yıl tutma |
| İstihdam | 50 kişi | Üç yıl |
Taşınmaz eşiği 2018'de 250.000 dolara indirilmiş, 2022'de 400.000 dolara yükseltilmiştir ve o tarihten bu yana değişmemiştir. Süreç genellikle altı ile on iki ay arasında tamamlanır; eş ve on sekiz yaş altı çocuklar da vatandaşlık kazanır.
Evlilik yoluyla vatandaşlık için en az üç yıldan beri evli olmak, evliliğin devam etmesi ve aile birliği içinde yaşamak gerekir. Genel yoldan vatandaşlıkta ise beş yıl kesintisiz ikamet, yeterli düzeyde Türkçe bilmek, geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olmak ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması aranır. Genel yoldan vatandaşlık bir hak değil, takdire bağlıdır; şartların sağlanması idareyi kabul etmeye zorlamaz.
Sınır dışı kararı ve idari gözetim
Sınır dışı kararı; sahte belge kullanımı, izin süresinin belirli bir süreden fazla ihlali, çalışma izni olmaksızın çalışma, kamu düzeni veya güvenliği bakımından tehdit oluşturma ve giriş yasağının ihlali gibi sebeplere dayanabilir.
İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren yedi gündür ve itiraz idare mahkemesine yapılır. Mahkeme on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir; istinaf veya temyiz yolu yoktur. Dava açma süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar yabancı kural olarak sınır dışı edilemez — ancak örgüt üyeliği ve kamu düzeni tehdidi gibi bazı hâllerde dava, sınır dışı işlemini durdurmaz.
Geri gönderme yasağı mutlaktır: ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunanlar, ciddi sağlık sorunu nedeniyle seyahat edemeyecek durumda olanlar, insan ticareti mağdurları ve şiddet mağdurları sınır dışı edilemez.
İdari gözetim valilik kararıyla azami altı ay uygulanır ve gerektiğinde altı ay daha uzatılabilir. Karar her ay düzenli olarak gözden geçirilir. Gözetim kararına sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir; hâkim beş gün içinde karar verir ve karar kesindir. İdari gözetime alternatif olarak belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma ve elektronik izleme gibi yükümlülükler de öngörülebilir.
Sınır dışı kararı kural olarak giriş yasağı doğurur; süresi genellikle beş yıl, kamu düzeni bakımından ciddi tehdit hâllerinde daha uzundur.
Uluslararası koruma ve geçici koruma
| Statü | Kapsam |
|---|---|
| Mülteci | Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle zulüm korkusu |
| Şartlı mülteci | Avrupa dışındaki olaylar nedeniyle; üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de kalma izni |
| İkincil koruma | Ölüm cezası, işkence veya ayrım gözetmeyen şiddet riski |
| Geçici koruma | Kitlesel akın hâlleri |
Olumsuz karara karşı on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonu'na idari itiraz edilebilir ya da otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Hızlandırılmış değerlendirmede karar beş gün içinde verilir ve dava süresi on beş güne iner.
Geçici koruma statüsü hâlen yürürlüktedir. Statünün topluca sona erdirilmesi Cumhurbaşkanı kararına bağlı olup, bu yönde bir karar alınmamıştır. Gönüllü geri dönüşler ise sürmektedir.
Taşınmaz edinimi ve yargısal işlemler
Yabancı gerçek kişiler Türkiye'de taşınmaz edinebilir; ancak bazı sınırlamalar geçerlidir: askeri yasak ve güvenlik bölgelerinde edinim mümkün değildir, bir ilçe yüzölçümünün belirli bir oranını aşan edinimler kısıtlanır ve kişi başına ülke genelinde bir üst sınır uygulanır. Ayrıca bazı ülke vatandaşları için karşılıklılık ilkesi gündeme gelir. Tapu işlemi öncesinde askeri yasak bölge sorgusu yaptırılması zorunludur.
Vatandaşlık amacıyla yapılan taşınmaz alımlarında ayrıca değerleme raporu alınması ve taşınmazın üç yıl satılmayacağına dair tapuya şerh konulması gerekir.
Yabancıların Türkiye'de dava açması mümkündür; ancak Türkiye'de mutad meskeni bulunmayan yabancı davacıdan yargılama ve icra giderleri için teminat istenebilir. Karşılıklılık esasına dayalı anlaşmalar bu yükümlülüğü kaldırabilir. Yabancı mahkeme ve hakem kararlarının Türkiye'de hüküm doğurması için ise tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir; icra kabiliyeti gerektiren hükümlerde tenfiz, yalnızca kesin hüküm etkisi aranıyorsa tanıma talep edilir.
Sunduğumuz hizmetler
- İkamet izni başvuruları, uzatma ve ret kararlarına karşı davalar
- Çalışma izni ve Turkuaz Kart başvuruları
- Türk vatandaşlığı başvuruları — istisnai, evlilik ve genel yol
- Sınır dışı (deport) kararlarına itiraz ve idari gözetim başvuruları
- Giriş yasağı (tahdit kodu) kaldırma başvuruları
- Uluslararası koruma ve geçici koruma başvuruları; olumsuz kararlara itiraz
- Vize ihlali ve idari para cezalarına ilişkin işlemler
- Yabancıların taşınmaz edinimi ve tapu işlemleri
- Yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi
- Yabancı yatırımcılara şirket kuruluşu ve uyum danışmanlığı