Tüketici Hukuku
Ayıplı mal ve hizmet, cayma hakkı, hakem heyeti başvuruları ve tüketici mahkemesi davaları.
Tüketici hukuku, taraflar arasındaki bilgi ve güç dengesizliğini gidermek için kurulmuş koruyucu bir düzendir. Ayıplı bir üründen abonelik sözleşmesine, banka masraflarından ön ödemeli konut satışına kadar geniş bir alanı kapsar. Uyuşmazlığın nereye götürüleceği ise tek bir ölçüte bağlıdır: tutar.
Tüketici uyuşmazlığında ilk soru şudur: tutar hakem heyeti sınırının altında mı üstünde mi? Altındaysa doğrudan dava açılamaz; üstündeyse önce arabuluculuğa gitmek zorunludur.
Nereye başvurulur: hakem heyeti mi, mahkeme mi?
Tüketici uyuşmazlıklarında yol, tamamen uyuşmazlık tutarına göre belirlenir. Daha önce il ve ilçe hakem heyetleri için ayrı sınırlar uygulanıyordu; bu ayrım kaldırılmış ve tek bir sınır getirilmiştir.
- Sınırın altındaki uyuşmazlıklar — Tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; doğrudan dava açılamaz. Başvuru ücretsizdir ve avukat zorunlu değildir.
- Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar — Önce arabuluculuğa başvurulur; anlaşma sağlanamazsa son tutanakla tüketici mahkemesinde dava açılır.
Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Hakem heyeti kararına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir; mahkemenin bu konudaki kararı kesindir.
Arabuluculuk dava şartının işlemediği hâller de vardır: hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itiraz ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar bunların başlıcalarıdır. Arabuluculuk toplantısına geçerli mazereti olmaksızın katılmayan taraf, davada haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur.
Ayıplı mal ve seçimlik haklar
Bir mal, sözleşmede kararlaştırılan niteliklere sahip değilse ya da ambalajında, kılavuzunda veya reklamında yer alan özellikleri taşımıyorsa ayıplıdır. Tüketici şu dört haktan birini seçer:
- Sözleşmeden dönme (bedelin iadesi)
- Bedelden indirim talep etme
- Ücretsiz onarım isteme
- Ayıpsız misliyle değişim isteme
Onarım veya değişim talebi en geç otuz iş günü içinde (konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü) yerine getirilmelidir. Süre aşılırsa tüketici diğer haklara geçebilir. Satıcının yanı sıra üretici ve ithalatçı da onarım ve değişimden müteselsilen sorumludur.
İspat yükü bakımından kritik kural: Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir; bu sürede ispat yükü satıcıdadır. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda yük tüketiciye geçer.
Zamanaşımı iki yıl, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. Ayıp, satıcının ağır kusuru veya hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı işlemez.
Hizmetler bakımından da benzer bir düzen geçerlidir: hizmetin yeniden görülmesi, bedelden indirim, sözleşmeden dönme veya ücretsiz onarım istenebilir; zamanaşımı iki yıldır.
Cayma hakkı
Belirli sözleşme türlerinde tüketici, hiçbir gerekçe göstermeden ve ceza şartı ödemeden sözleşmeden cayabilir. Süre kural olarak on dört gündür.
| Sözleşme türü | Süre | Özellik |
|---|---|---|
| Mesafeli satış (internet, telefon) | 14 gün | Malda teslimden, hizmette sözleşme tarihinden |
| İşyeri dışında satış (kapıdan) | 14 gün | Yazılı bilgilendirme yapılmazsa süre başlamaz |
| Devre tatil | 14 gün | Bu süre içinde ön ödeme alınamaz |
| Ön ödemeli konut | 14 gün + ayrıca 24 ay içinde dönme | Dönmede azami %2 tazminat |
| Tüketici kredisi | 14 gün | Ceza şartı uygulanamaz |
Mesafeli satışta tüketici, cayma bildiriminden itibaren on gün içinde malı gönderir; satıcı on dört gün içinde bedeli iade eder. İade kargo bedeli, satıcının taşıyıcı belirlemiş olması hâlinde satıcıya aittir. İnternet pazaryerleri de ön bilgilendirme ve iade konusunda satıcıyla birlikte sorumludur.
Cayma hakkının kullanılamayacağı hâller: kişiye özel hazırlanan ürünler, çabuk bozulan mallar, ambalajı açılmış hijyenik ürünler ile ses ve görüntü kayıtları, belirli tarihli konaklama ve etkinlik hizmetleri, fiyatı piyasa dalgalanmasına bağlı ürünler.
Tüketici kredisi ve banka masrafları
Tüketici kredisi sözleşmesi yazılı olmak zorundadır. Tüketici on dört gün içinde cayabilir ve bu hâlde ceza şartı uygulanamaz.
Erken ödemede kredi veren, gerekli faiz ve maliyet indirimini yapmak zorundadır; bu bir tercih değildir. Konut finansmanında sabit faizli kredinin erken kapatılmasında, kalan vadesi otuz altı ayı aşmayanlarda %1, aşanlarda %2 oranında erken ödeme tazminatı alınabilir. Değişken faizli kredilerde tazminat alınamaz.
Kredi hayat sigortası zorunlu değildir. Kredi veren, sigorta olmaksızın da kredi teklifi vermek ve tüketicinin başka bir şirketten sağladığı sigortayı kabul etmek zorundadır. Tüketicinin açık talebi olmadan sigorta yapılamaz; kredi erken kapatılırsa ödenmemiş döneme ait primin iadesi gerekir.
Dosya masrafı, istihbarat ücreti ve benzeri kalemler haksız şart niteliğinde olduğundan geri istenebilir. Haksız şart yaptırımı kesin hükümsüzlüktür ve hâkim bunu resen dikkate alır; standart sözleşmelerde şartın müzakere edildiğini ispat yükü satıcı veya sağlayıcıdadır.
Abonelik sözleşmeleri
Tüketici, abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeden ve ceza şartı ödemeden istediği an feshedebilir. Sağlayıcı, fesih talebinin kendisine ulaşmasından itibaren yirmi dört saat içinde hizmeti durdurmakla yükümlüdür.
Fesih bildirimi, sözleşmenin kurulduğu usulle yapılabilir; sözleşme internet üzerinden kurulmuşsa fesih de internet üzerinden yapılabilir. Birçok abonelik e-Devlet üzerinden de iptal edilebilmektedir.
Taahhütlü aboneliklerde sağlayıcının talep edebileceği bedel, kalan taahhüt süresine denk gelen menfaati aşamaz. Bunu aşan cayma bedelleri haksız şart olarak geçersizdir. Sağlayıcı tek taraflı olarak tüketici aleyhine değişiklik yapar veya hizmet kalitesi düşerse tüketici bedelsiz olarak fesheder.
Ön ödemeli konut satışı
Henüz tamamlanmamış bir konutun peşin veya taksitli olarak satılmasında tüketici için özel korumalar öngörülmüştür.
- Şekil: Sözleşme, tapuda satış ya da noterde düzenleme şeklinde satış vaadi sözleşmesi olarak yapılmalıdır; aksi hâlde geçersizdir. Satıcı bu geçersizliği tüketici aleyhine ileri süremez. Ön bilgilendirme formu en az bir gün önce verilmelidir.
- Teminat: Otuz ve üzeri konut içeren projelerde satıcı, bina tamamlama sigortası veya banka teminat mektubu gibi teminatlardan birini sağlamak zorundadır.
- Teslim süresi: Devir veya teslim, sözleşme tarihinden itibaren en geç kırk sekiz ay içinde yapılmalıdır. (Bu süre 2022'de otuz altı aydan yükseltilmiştir; eski kaynaklarda hâlâ otuz altı ay olarak geçmektedir.)
- Dönme hakkı: Tüketici, devir veya teslime kadar yirmi dört ay içinde hiçbir sebep göstermeksizin sözleşmeden dönebilir. Satıcı bu hâlde sözleşme bedelinin en fazla %2'si tutarında tazminat ile vergi ve harç masraflarını talep edebilir.
- Satıcı teslimi geciktirirse tüketici sözleşmeden döner ve ödediklerini faiziyle geri ister.
Garanti ve satış sonrası hizmet: Garanti süresi asgari iki yıldır. Onarım süresi azami yirmi iş günüdür. Aynı arıza dörtten fazla tekrarlarsa, farklı arızalar altıdan fazla ortaya çıkarsa ya da onarım süreleri toplamı otuz iş gününü aşarsa tüketici ücretsiz değişim isteyebilir.
Sunduğumuz hizmetler
- Ayıplı mal ve ayıplı hizmet uyuşmazlıkları
- Tüketici hakem heyeti başvuruları ve heyet kararlarına itiraz
- Tüketici mahkemesinde dava ve savunma vekilliği
- Mesafeli satış, kapıdan satış ve cayma hakkı uyuşmazlıkları
- Tüketici kredisi ve konut finansmanı sözleşmelerinden doğan talepler
- Haksız şart tespiti; dosya masrafı ve komisyon iadeleri
- Abonelik sözleşmelerinin feshi ve haksız cayma bedelleri
- Ön ödemeli konut satışında teslim gecikmesi ve dönme talepleri
- Garanti, satış sonrası hizmet ve yetkili servis uyuşmazlıkları
- Devre tatil ve paket tur sözleşmeleri