Miras yalnızca malvarlığını değil borçları da içerir. Mirasbırakanın borçları mallarından fazlaysa, mirası reddetmeyen mirasçı kendi malvarlığıyla sorumlu hâle gelebilir. Bunu önlemenin yolu mirasın reddidir — ve süresi yalnızca üç aydır.
Üç aylık süre ne zaman başlar?
Gerçek ret için süre üç aydır ve hak düşürücüdür. Ancak bu süre ölüm tarihinden değil, yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bu ayrım pratikte çok önemlidir: uzak bir akrabanın ölümünü aylar sonra öğrenen bir mirasçı için süre, öğrenme tarihinden başlar — ancak bunu ispatlayabilmesi gerekir. Vasiyetname ile atanmış mirasçılarda süre, tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işler.
Önemli sebeplerin varlığında sulh hâkimi süreyi uzatabilir veya yeni süre verebilir.
Nasıl reddedilir?
Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü olarak yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır. "Borçları kadar reddediyorum" gibi şarta bağlı bir beyan geçersizdir.
Ret geri alınamaz. Bu nedenle karar vermeden önce terekenin gerçekten borca batık olup olmadığı araştırılmalıdır; gerekiyorsa önce terekenin defterinin tutulması talep edilebilir.
Ret hakkını düşüren davranışlar
Süre içinde ret beyanında bulunulmazsa miras kayıtsız şartsız kazanılmış olur. Bundan daha tehlikelisi, süre dolmadan yapılan bazı davranışların ret hakkını düşürmesidir:
- Terekeye karışmak — mirasbırakanın hesabından para çekmek, alacaklarını tahsil etmek
- Terekedeki mallara el koymak veya bunları kullanmaya devam etmek
- Terekeye ait bir malı gizlemek
Olağan cenaze giderlerinin karşılanması ve terekenin korunmasına yönelik zorunlu işlemler bu kapsamda değildir; ancak sınır belirsiz olduğundan, ret düşünülüyorsa terekeye hiç dokunmamak en güvenli yoldur.
Hükmen ret: başvuru gerektirmeyen hâl
Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır. Bu hâlde ayrıca mahkemeye başvurmak gerekmez.
Ancak alacaklılar takip başlatırsa, mirasçının bu durumu bir tespit davasıyla ortaya koyması gerekebilir. Uygulamada, üç aylık süre kaçırılmış olsa dahi hükmen ret savunması mirasçıyı kurtarabilmektedir; bu nedenle süre geçmiş olsa bile bir avukata danışmakta yarar vardır.
Reddin sonuçları
Reddeden mirasçı, mirasbırakanın ölümünden önce ölmüş gibi sayılır ve payı kendi altsoyuna geçer. Bu nedenle çocukların da ret beyanında bulunması çoğu zaman gerekir; aksi hâlde borç bir kuşak aşağı iner.
En yakın mirasçıların tamamı reddederse tereke, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Alacaklıları zarara uğratmak amacıyla yapılan reddin iptali ise alacaklılarca altı ay içinde istenebilir.